Türkiye, TARLA tesislerinde gerçekleştirdiği ilk gama ışınımı deneyiyle malzeme bilimi ve radyasyon araştırmalarında önemli bir adım attı. Cam ve pleksiglas örnekleri üzerindeki deneyler, savunma sanayisi ve uzay teknolojileri için kritik bilgiler sundu.
Türkiye’de ilk kez yüksek enerjili gama ışınları kullanılarak malzeme örnekleri üzerinde ışınlama deneyi gerçekleştirildi. Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, Mayıs ayında tamamlanan deneyde cam ve pleksiglas örnekleri, TARLA tesislerinde hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Deney sonucunda camın renginde değişim gözlemlenirken, pleksiglasın yapısında ise belirgin bozulmalar ve kırılmalar meydana geldiği tespit edildi.
Bu gelişme, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla kurduğu hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını analiz etme yeteneğini kanıtladı. Üniversitenin Gölbaşı yerleşkesinde bulunan TARLA (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Radyasyon Laboratuvarı) tesislerinde yapılan çalışma, uydu teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük ürünlerin geliştirilmesine kadar geniş bir yelpazede önemli katkılar sunması bekleniyor.
TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu.” ifadesini kullandı. Deneyde kullanılan gama ışınlarının camda renk değişimi, pleksiglasta ise yapısal değişimler ve kırılmalar yarattığını gözlemlediklerini aktaran Karslı, elde edilen sonuçların deneyin başarıyla tamamlandığını gösterdiğini vurguladı.
Karslı, TARLA’da yürütülen araştırmaların, uzaydaki uyduların radyasyondan etkilenen kamera lensleri ve sensörlerindeki bozulmaları incelemeye ve gidermeye yönelik çalışmalarına katkı sağlayacağını belirtti. Bu çalışmaların, radyasyondan etkilenen uydu camlarının ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine olanak tanıyabileceği ifade edildi. Ayrıca, savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ve otomobillerden cep telefonlarına kadar pek çok üründe kullanılan malzemelerin dayanıklılığının incelenmesi için de bu altyapıdan yararlanılacağı kaydedildi. Karslı, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların da TARLA’da gerçekleştirilebileceğini sözlerine ekledi.
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, gerçekleştirilen deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu vurgulayarak, “Ülkemizde ilk defa süperiletken modülleri kullanarak elektronları hızlandırdık.” bilgisini paylaştı. Laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar içinde karşılaşabileceği etkilerin kısa sürede incelenebileceğini söyledi. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz.” açıklamasında bulundu.
TARLA’nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk ise elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını ifade etti. Öztürk, ABD’deki Stanford Üniversitesi, Japonya’daki Tsukuba ve Güney Kore’deki Pohang gibi merkezleri örnek göstererek, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de katkı sağladığını belirtti. Öztürk, TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından önem taşıdığını vurgulayarak, “Ülkemize halihazırda bir bilgi kütüphanesi hediye etmiş durumdayız. Umarım bunu gün geçtikçe de artırırız.” şeklinde konuştu.
